O Oszustach, y Lekarzach

§. 608.

Mowić mam o pladze, że tak rzekę, która więcey szkody przynosi, niżeli wszystkie choroby opisane, y poki ta znaydować się będzie, niepożytecznemi uczyni wszystkie sposyby, których się zażywa dla zachowania narodu ludzkiego, tacy są oszuści. (…)

Pierwsi nie nawiedzają chorych, przedaią lekarstwa; między temi są niektore tylko powierzchowne, y często nic złego nie sprawują, ale wewnętrzne są bardzo często szkodliwe. Widziałem tego skutki arcy-przykre, y nie zbywa na takich wchodzących zabocyach, ktorychby weyście do kraiu nie przypłaciło życiem niektorych Obywatelow iego. Szkodzą ieszcze innym sposobem, wynosząc wiele pieniędzy gotowych, y corocznie wyciągając kilka tysięcy złotych od tey części mieszkańow, ktorym pieniądze tak drogie są. Widziałem z politowaniem rzemieślnika y rolnika, ogołoconych z ratunkow potrzebnych do życia, pożyczających, aby kupili drogo truciznę dopełniającą nędzę ich, y powiększająca bole, a częstokroć wprawującą ich w choroby osłabiające, co przyprowadza cały dom do ubostwa.

 

IMG_1147

 

§. 609.

Człowiek głupi, szalbierski, kłamliwy y niewstydny zwodzić będzie zawsze lud prosty y lekkowierny, nieumiejący o niczym sądzić, y żadnej rzeczy brać na wagę; ktory bezprzestannie da się oszukać każdemu, ktokolwiek tak nikczemny będzie, aby mu zamydlał oczy, y przeto zwodzony będzie bywał przez oszustow, poki ich kraie znosić będą. Lecz zwierzchność, ktora ludowi opiekę, protekcyą y staranność Oycowską winna, nie powinnaż go z tego uwolnić niebezpieczeństwa, zakazując surowo weyścia do kraiu tego, w ktorym ludzie są tak potrzebni a pieniądze tak rzadkie, ludziom niegodziwym, ktorzy mieszkańcow gubią, a pieniądze wynoszą, naymnieyszego w kraiu nie mogąc uczynić pożytku? Czyliż przyczyny tak mocne dopuszczaią, aby odkładać dłużey ich wygnanie, zwłaszcza że naymnieyszey nie masz potrzeby przypuszczania ich w kray.

§. 610.

Prawda, że domowi zmyśleni lekarze nie wynoszą pieniędzy z kraiu, iako oszuści chodzący z lekarstwami, ale szkody, ktore ludziom czynią, są ustawiczne, a za tym nieskończone, y każdy dzień w roku oznaczony bywa liczbą umierających z ich przyczyny. (…) maiący kilka gatunkow lekarstw, ktorych natury nie znaią, iako y chorob, na ktore ie zażywaią, a te będąc prawie wszystkie gwałtowne, są prawdziwe mieczem w ręku szalonego, gorszemi czynią nayleksze choroby, a ktore są nieco cięższe, bez wątpienia śmiertelnemi, ktoreby uleczone były, gdyby samej naturze byłyby zostawione

 

IMG_1152

 

§. 611.

Zboyca, ktory zabiia w pośrzod drogi, zostawia przynaimniey sowity sposob bronienia się, y uyścia niebeśpiecznieyszy iest, y zarownie kary godny. Oznaczać się zwykły kupy złodzieiow, ktorzy w kray nieznacznie wchodzą, podobnież pragnąćby potrzeba, aby był regestr wszystkich tych fałszywych Lekarzow oboiey płci, y aby obwieszczono opisanie ich iak naypunktualnieysze, zlączone z wyrażeniem spraw ich opłakanych. tym sposobem podobno wzbudziłaby się w pospolstwie zbawienna bojaźń, aby się nie wystawiało na ofiarę niewinną tych zaboycow.

§. 612.

Zaślepienie pospolstwa, względem tych dwoch rodzaiow ludzi złośliwych, iest niepoięte. To ktore iest z strony oszustow przychodzących, iest nieco mnieysze, bo tych nieznaiąc może w nich pospolstwo uważać iaką cząstkę talentow y umieiętności, ktorą sobie ci zuchwale przywłaszczaią. Potrzeba ie przeto napomnieć, y nigdy nad to nie może się o tym mowić, iż mimo powierżchowności okazałey, którą się niektorzy chełpią, takowi ludzie są zawsze podli, ktorzy nie mogąc prowadzic życia przez iaką uczciwą pracę, założyli mienie swoie na własnym niewstydzie, y pospolstwa słabey lekko-wierności, iż nie maią żadney wiadomości, umiejętności, że ich patenta y napisy są bez wszelkiey wagi, bo przez nieszczęśliwy zły zwyczay takowe skrypta stały się towarami przedanemi, ktorych dostać można za bardzo małą cenę, tak iako suknię galonowaną, ktorą kupuią na tandecie, że ich świadectwa leczenia są chimeryczne, albo fałszywe, y że nakoniec, gdyby w liczbie niezmierney ludzi, ktorzy biorą ich lekarstwa, było kilku uleczonych, albowiem iest prawie istotnie rzecz niepodobna, aby się to nie trafiło, byłoby to iednak niemniey prawdziwa, że ten ludzi rodzay iest szkodliwy. Pchnięcie szpadą w piersi, przecinaiąc wrzod znayduiący się uzdrowiło człowieka, ktoryby był z tego umarł, takowe iednak pchnięcia niemniey są śmiertelne. Nie trzeba się przeto dziwić, że ci ludzie(toż samo mowię y o kraiowych zmyślonych Lekarzach) ktorzy tysiącami gubią pospolstwo, ktorychby natura sama, (…)była uzdrowiła

 

IMG_1153

 

§. 613.

Kredyt takiego oszusta rynkowego, ktorego prostactwo na około otacza, z usty otworem, a oczyma wytrzeszczonemi, maią się za uszczęśliwione, gdy ie ten kształtnie omamia nieiaką potrzebą, przedaiąc piętnaście, albo dwadzieścia razy nad cenę lekarstwo, ktorego naywiększa własność, że iest nieużyteczne, kredyt mowię takiego szalbierza znoszonego upadłby wprędce, gdyby można przywieść do wierzenia każdego z słuchaczy, co iest wielka prawda, iż wyiawszy nieco, ktore ma na pogotowiu frantostwa, tyle prostak umie, co y on, y ieżeli niewstydności iego nabyć może, będzie miał natychmiast tęż sposobność, nabędzie takowey sławy y zaufania.

§. 625.

Nakoniec ieżeli nie można zabiec złym używaniom fałszywych Lekarzow, (nietylko to są ci oszustowie, ktorych za takich mamy, y nie daie się to imię wszyzstkim tym, ktorymby potrzeba) byłoby bezwątpienia pozyteczniey, znieść zgruntu sztukę Lekarską. Bo kiedy dobrzy Doktorowie nie mogą uczynić tyle dobrego, ile złego zli sprawują, dobrzeby było nie mieć tak iednych, iako y drugich.

 

IMG_1166

 

Rada dla pospolstwa względem zdrowia jego przez P. Tyssot z Francuzkiego na Polski przełozona, 1-2t., Warszawa 1773, w Drukarni J. K.. Mci y Rzeczypospolitey

Share Button
  • Odwiedzin38077

Opublikuj komentarz